Mimari

Diyarbakır Ulu Cami

Ulu Cami Avlusu, 1900

Akkoyun’lu devletine ve birçok Kürt devletine başkentlik yapan Mezopotamya’nın kuzeyinde yer alan Diyarbekir de bulunan Ulu Camii bölgenin en önemli tarihi yapılarındandır. Ulu Cami, M.S. 639’dan Diyarbakır, İslam ordularının eline geçtiğinden beri camii’dir. Ondan önce Mar Toma adıyla bölgenin en büyük kilisesi olarak kullanılmaktaydı.

Cami, Hanefi, Şafii, Hambeli ve Maliki dört bölümlü. İbadet amaçlı ilk ikisi kullanılıyor, son ikisi değil. Kürtleri çoğunluğu Şafii olduğu için cemaati daha kalabalık olan Şafii bölümüdür.

Diyarbakır, Ulu Cami Meydanı

Diyarbakır, Ulu Cami Meydanı

Türkçe “hutbenin cemaatin çoğunluğu pek anlayamadığı için pek de anlamlı olmayan, üstelik “Ordumuza Kuzey Irak’ta başarı” dilekleri içeren, Diyanet İşleri’nden gönderilen hutbelerin cemaatin gazabını çekmemek için imam tarafından inisiyatif kullanılarak okunmadığı bölüm de orasıdır.

Yapı çoğunlukla taş olmakla birlikte çok az tuğla malzeme kullanılarak inşa edilmiştir. Transept Planlı Ulu Cami, plan tipinde inşa edilen yapı, geniş bir avlu etrafında dizili mekanlardan oluşmaktadır. Avluya üç farklı yöndeki kapıdan ulaşılmaktadır.

Diyarbakır, Ulu Cami Giriş Kapısı 1920

Diyarbakır, Ulu Cami Giriş Kapısı 1920

Caminin batı girişinin hemen yakınındaki Zinciriye Medresesi ile dinsel ve kültürel yapıları bir araya getiren bir yapılar grubu niteliğindedir. Zinciriye medresesinde El Cezeri (imam Cezeri) ilk olarak ders vermiştir.

Zinciriye Medresesi

Zinciriye Medresesi

Ulu Cami yapı topluluğunun ikinci medresesi konumundaki yapı, topluluktan bağımsız olarak Hanefiler bölümünün batısına ara sokaktan sonra inşa edilmiştir. Bu medrese de Mesudiye Medresesi gibi bir Artuklu dönemi yapısıdır.

Ulu Cami, Mesudiye Medresesi

Ulu Cami, Mesudiye Medresesi

Plan bakımından kuzey-güney istikametinde kareye yakın dikdörtgen bir alana oturan yapı, dıştan 21.50 x 22,60 m ölçülerinde tutulmuştur.

Medresenin kapılarının küçük olma nedeninin içerisinde büyük alimler olduğundan odaya girerken eğilerek girilsin. Ulu Cami’nin avlu cephelerinde farklı dönemlere ait Mimari bezekler, kabartma ve yazıtlar büyük bir uyum içerisinde yerleştirilmişlerdir.

Diyarbakır, Ulu Cami’ye ait eski görseller

Ulu Cami Avlusu Gravürü, 1889

Ulu Cami Avlusu Gravürü, 1889

Diyarbakır Ulu Cami avlusunda bulunan 800 güneş saati. Saat, Kürt bilim adamı El-Cezeri tarafından yapılmıştır.

Diyarbakır Ulu Cami avlusunda bulunan 800 güneş saati. Saat, Kürt bilim adamı El-Cezeri tarafından yapılmıştır.

Diyarbakır, Ulu Cami ve Hasan Paşa Hanı 1919

Diyarbakır, Ulu Cami ve Hasan Paşa Hanı 1919

Ulu Cami Girişi, 1988

Ulu Cami Girişi, 1988

 

Yorum bırak